گردو، این مغز مغذی و پرطرفدار از نظر نژادی بسیار متنوع است. به طوری که هر کدام ویژگیهای منحصر به فردی از نظر ظاهری، طعم، مواد مغذی، مقاومت به آفات و بیماریها و سازگاری با شرایط آب و هوایی مختلف دارند. انتخاب نژاد مناسب چه برای مصارف خانگی و چه برای مقیاس صنعتی از اهمیت بالایی برخوردار است. در ادامه این راهنما از وب سایت سیفی به بررسی انواع نژاد گردو با تمرکز بر نژادهای ایرانی و خارجی، مزایا و معایب هر کدام و معیارهای انتخاب بهترین نژاد برای کاشت و فرآوری میپردازیم.
گردو چند نوع نژاد دارد؟
گردو (Juglans regia) درخت ارزشمندی است که تنوع ژنتیکی گستردهای دارد. این تنوع نتیجه سازگاری با محیطهای مختلف، مقاومت در برابر آفات و بیماریها و سالها تلاش برای اصلاح نژاد است. در حال حاضر بیش از ۱۰۰ رقم مختلف گردو در سراسر جهان شناخته شده که هر کدام ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارند. این ارقام را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد:
نژادهای بومی:
نژادهای بومی در مناطق مختلف جهان به طور طبیعی رشد کرده و با شرایط اقلیمی آن منطقه سازگار شدهاند. ایران یکی از مراکز اصلی تنوع نژادی گردو در جهان است.
نژادهای خارجی (اصلاح شده):
این نژادها نتیجه تحقیقات علمی و اصلاح نژاد در کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه، استرالیا و غیره هستند و با هدف بهبود ویژگیهایی مانند باردهی، کیفیت مغز و مقاومت به بیماریها توسعه یافتهاند.
معرفی انواع نژاد گردو ایرانی
نژادهای گردو در ایران، حاصل قرنها سازگاری با اقلیم متنوع کشور هستند و اغلب دارای طعم و عطر عالی و ارزش غذایی بالایی میباشند.
گردو کاغذی (تخممرغی)
گردو کاغذی در مناطق مختلف ایران از جمله تویسرکان، آذربایجان شرقی و لرستان کاشته میشود. این گردو پوست بسیار نازک و شکنندهای دارد که به راحتی با دست میشکند. مغز سفید، سالم، شیرین و با کیفیتی دارد. همچنین اندازه میوه متوسط و شکل آن شبیه تخم مرغ است.
از مزایای گردو پوست کاغذی، سهولت فوقالعاده در پوستگیری (هم دستی و هم ماشینی)، بازارپسندی بالا به دلیل ظاهر و کیفیت مغز، مناسب برای مصارف خانگی و تولید فله را میتوان نام برد. در مقابل مزایا باید گفت که این رقم پتانسیل باردهی کمتری نسبت به ارقام تجاری خارجی دارد.
گردوی خوشهای
این رقم خاص در باغهای ایران به شکل خوشهای رشد میکند. به طوری که هر خوشه بین ۵ تا ۱۰ عدد میوه را در خود جای میدهد. میوههای این درخت درشت و به شکل بیضی هستند و طعم بسیار مطلوبی دارند. درخت آن قدی کوتاه تا متوسط دارد اما به عنوان یکی از پربارترین انواع گردو شناخته میشود که باردهی قابل توجهی ارائه میدهد.
گردوی سوزنی
این رقم که از نظر اقتصادی ارزانتر است، پوستهای با برجستگیهای تیز و سوزنی شکل دارد. این برجستگیها باعث میشوند مغز گردو درون پوسته چوبی خود فرو رفته و جداسازی آن بسیار دشوار باشد. گاهی اوقات هنگام شکستن، مغز گردو خرد شده و به صورت کامل خارج نمیشود. اگرچه مغز آن چرب و پرروغن است، اما به دلیل وزن زیاد پوسته نسبت به مغز و سختی در برداشت، محبوبیت کمتری در بین مصرفکنندگان دارد. اگر باغ شما رقم گردو سوزنی دارد، نگران نباشید چرا که بعد از پوست شکنی میتوانید با دستگاه جداکننده پوست از گردو مغز را از پوست و ضایعات جدا کنید تا برای مصارف صنعتی آماده شود.
گردوی شهمیرزاد
این رقم که محصولی اصیل از شهرستان شهمیرزاد در استان سمنان است، به عنوان یکی از مرغوبترین گردوهای ایران شناخته میشود. میوههای آن درشت و به شکل بیضی هستند و مغز بسیار چربی دارند که به راحتی از پوسته جدا میشود. رنگ مغز این گردو با توجه به کیفیت، میتواند سفید، قهوهای روشن یا تیره باشد. بهطوری که رنگ تیرهتر آن برای پخت خورشت و غذاها استفاده میشود.
گردوی تویسرکان
این رقم که از شهرستان تویسرکان در استان همدان میآید. یکی از پرفروشترین و با کیفیتترین گردوهای ایران با پوستی بسیار نازک است. مغز آن طعمی عالی دارد و میزان چربی آن بسیار بالا است، اما این چربی کاملا سالم بوده و در صورت مصرف متعادل، فواید زیادی برای سلامتی دارد. نهال این درخت بومی ایران است و بهویژه در مناطق کوهستانی و سردسیر به خوبی رشد میکند.
معرفی نژادهای خارجی گردو
انواع نژاد گردو خارجی که در ایران کاشت میشوند، نتیجه تحقیقات اصلاح نژادی با هدف افزایش بهرهوری و کیفیت در مقیاس تجاری هستند.
گردو چندلر (Chandler)
این رقم از نظر تجاری بسیار محبوب است. میوه نسبتا درشت و پوست کاغذی، مغز کاملا سفید، طعم شیرین و عالی و میزان چربی بالا (حدود ۶۵-۷۰%) از ویژکیهای گردو چندلر به شمار میروند.
گردو پدرو (Pedro)
گردو پدرو میوه درشت، پوست نازک، مغز سفید و پر و طعم شیرینی دارد. از ویژگیهای این رقم میتوان به باردهی خوب، زودرس و کیفیت بالای مغز اشاره کرد. زادگاه گردو پدرو در کالیفرنیا بوده اما در ایران هم کشت میشود.
گردو فرانکت (Franquette)
گردو فرانکت یکی از ارقام قدیمی فرانسوی است. میوه نسبتا درشت، پوست ضخیمتر، مغز کرم رنگ با کیفیت خوب و مقاومت خوب به سرما و بیماریها از ویژگیهای این رقم محسوب میشود. این رقم دیررس است و باردهی متوسطی دارد.
گردو چینی
گردو چینی یکی از انواع گردوهای خشک است که بومی نواحی مرتفع چین، کردستان ترکیه و ایران است. میوه آن پوست بیرونی نازک و قهوهای روشن دارد. داخل آن قشر سفت قهوهای تیره و مغزی بزرگ، کرهای، رنگ و خوش طعم است. این گردو در خاکهای عمیق و زهکشی مناسب و در مناطق با زمستان سرد و تابستان معتدل بهخوبی مینشانَد و سالانه ۲۵-۴۰ کیلوگرم محصول میدهد. مصرف آن بهصورت خام یا در قالب روغن، کره و شیرینیها رایج بوده و بهدلیل داشتن اسیدهای چرب امگا-۳ و آنتیاکسیدانها برای سلامتی نیز مفید است. گردو چینی بهترین عملکرد را در دستگاه گردوشکن صنعتی دارد و خروجی آن بهخصوص در دستگاههای تولید شده در گروه سیفی با حداقل شکستگی و ضایعات است.
ایرانی بهتر است یا خارجی؟
انتخاب بین نژادهای ایرانی و خارجی به عوامل متعددی بستگی دارد. هرکدام از نژادها ویژگیهای مثبت و منفی خاصی دارند. مزایای نژادهای گردو ایرانی به شرح زیر هستند:
- سازگاری اقلیمی:نژادهای گردو ایرانی سازگاری بسیار بالایی با شرایط آب و هوایی و خاک ایران دارند.
- اصالت طعم و عطر:طعم و عطر منحصر به فرد که مورد پسند بسیاری از مصرفکنندگان داخلی است.
- تنوع ژنتیکی:حفظ ذخایر ژنتیکی بومی و مقاومت در برابر برخی بیماریهای خاص منطقه از ویژگیهای دیگر نژاد ایرانی هستند.
برخی از مزایای نژادهای خارجی به شرح زیر هستند:
- باردهی بالا:دارای پتانسیل تولید محصول بسیار بیشتر در واحد سطح است.
- زودرسی:شروع باردهی آن از سالهای اولیه پس از کاشت آغاز میشود.
- کیفیت مغز:دارای مغز سفیدتر، پرتر و با چربی بیشتر هستند.
- سهولت پوستگیری:پوست نازک که فرآیند پوستگیری را آسانتر میکند.
توصیه مهم این است که برای کشت تجاری با هدف تولید بالا و بازارهای صادراتی، نژادهای خارجی مانند چندلر، پدرو و چینی که کیفیت مغز و باردهی بالایی دارند در اولویت هستند. برای مصرف خانگی یا مناطقی که طعم و عطر سنتی اولویت دارد، نژادهای ایرانی مانند کاغذی و تویسرکان همچنان جذابیت خود را حفظ کردهاند.
بهترین نژاد گردو برای کاشت کدام است؟
- منطقه آب و هوایی:ارقامی مانند فرانکت، تویسرکان و برخی ارقام بومی مقاوم به سرما مناسبتر هستند. همچنین چندلر، پدرو، لوید (اسرائیلی) و کاغذی عملکرد خوبی دارند.
- خاک و آب:برخی ارقام به کیفیت خاک و میزان آب مورد نیاز حساستر هستند.
- هدف کاشت:اینکه هدف از کاشت گردو تجاری است یا مصرف خانگی در انتخاب بهترین نژاد نقش دارد. نهالهای صادراتی باردهی بیشتری دارند.
- مقاومت به آفات و بیماریها:ارقامی که مقاومت بیشتری در برابر بیماریهای رایج منطقه دارند، انتخاب بهتری هستند.
- زمان گلدهی و گردهافشانی:بسته به شرایط محیطی باید گردو دیرگل و زودگل را شناسایی و رقم مناسب را انتخاب کنید.
مقایسه عملکرد و کیفیت مغز در نژادهای مختلف
با شناخت تفاوت گردو ایرانی و خارجی این سوال پیش میآید که کیفیت مغز و باردهی کدام رقم بهتر است. در ادامه مقایسهای از چند رقم گردو آوردهایم:
- چندلر دارای اندازه گردو متوسط تا درشت، پوست بیرونی کاغذی، مغز سفید، باردهی عالی، کیفیت مغز بسیار بالا، زودرس است.
- گردوی کاغذی دارای اندازه متوسط، پوست بسیار نازک، رنگ مغز سفید، کیفیت مغز خوب تا عالی، باردهی متوسط، نه زودرس، نه دیررس است.
- از ویژگیهای نژاد پدرو میتوان به اندازه گردو درشت، پوست نازک، رنگ مغز سفید، کیفیت مغز عالی، باردهی بالا، زودرس اشاره کرد.
- اندازه گردو درشت، پوست ضخیم، رنگ مغز کرم رنگ، کیفت مغز خوب، باردهی متوسط، دیررس از ویژگیهای نژاد فرانکت بهشمار میروند.
نکات تکمیلی:
- نژادهایی مانند کاغذی به دلیل نازکی پوست، پس از خشک شدن به طور خودکار باز میشوند که پوستگیری را بسیار آسان میکند.
- برخی نژادها به ویژه قسمتهای داخلی پوست ممکن است حاوی تانن بیشتری باشند که طعم تلختری ایجاد میکند.
- میزان چربی (روغن) در مغز گردو بر ارزش غذایی و طعم آن تاثیرگذار است. نژادهایی مانند چندلر معمولا محتوای روغن بالاتری دارند.
- نژادهای تجاری مانند چندلر میوههای یکنواختتری تولید میکنند که برای فرآوری و بستهبندی یک مزیت محسوب میشود.
تأثیر نژاد گردو بر فرآوری صنعتی
نژاد گردو نقش مهمی در هزینهها و کارایی فرآیندهای صنعتی دارد. در خط تولید فرآوری گردو نژادهایی با پوست کاغذی یا نازک مانند چندلر، کاغذی به تجهیزات پیچیده پوستگیری نیاز ندارند و با دستگاههای سادهتر یا حتی دستی قابل فرآوری هستند. این امر هزینه نیروی کار و تجهیزات را کاهش میدهد.
از طرفی نسبت وزن مغز به وزن کل میوه (بازده مغز) برای سودآوری صنعتی امری حیاتی است. نژادهایی مانند چندلر و پدرو بازده مغز بالایی دارند. نژادهایی که مغز تیره تولید میکنند حتی اگر طعم خوبی داشته باشند، ممکن است در برخی بازارها با محدودیت مواجه شوند. همچنین در صنایع غذایی، مغز سفید یا کرم رنگ مطلوبیت بیشتری دارد.
گردو مناسب صادرات یا فروش با ارزش افزوده باید یکنواخت و هم اندازه باشد. میوههای یکنواخت از نظر اندازه، فرآیند سایزبندی در دستگاه سورتینگ گردو بستهبندی و همچنین کاربرد در محصولات نهایی (مانند شکلات یا شیرینی) را راحت میکنند.
بهطور کلی ماشینآلات مدرن فرآوری گردو در گروه صنعتی سیفی قابلیت فراوری طیف وسیعی از نژادها را دارند، اما نژادهایی با پوست نازک و مغز پر، بهینهترین نتیجه را از نظر اقتصادی و کیفی ارائه میدهند. بهجز دستگاههای نام برده، این مجموعه نوار نقاله بالابر خشکبار هم تولید و عرضه میکند.
جمعبندی
انتخاب نژاد گردو برای کاشت، تصمیم مهمی است که باید شرایط محیطی، اهداف اقتصادی و ترجیحات بازار را به طور دقیق در نظر بگیرید. در حالی که نژادهای خارجی مانند چندلر به دلیل باردهی بالا و کیفیت مغز، گزینه ایدهآلی برای تولید تجاری هستند. نژادهای بومی ایرانی همچنان با طعم، عطر و سازگاری منحصربهفرد خود جایگاه ویژهای دارند.
در خط فرآوری گردو هرچقدر که گردوها یکنواختتر از نظر اندازه باشند و پوست بیرونی آنها سخت نباشد خروجی رضایت بخشتر است. دستگاههای گروه صنعتی سیفی برای انواع نژاد گردو تنظیمات خود را دارد تا تولید مغز بسیار سریع و دقیق انجام شود.
