بادام زمینی یکی از مهمترین دانههای روغنی و تنقلات پرمصرف در ایران و جهان است که علاوهبر مصرف مستقیم در طیف گستردهای از صنایع غذایی کاربرد دارد. ایران بهویژه در استانهای گیلان، گلستان، آستانه اشرفیه، پارس آباد مغان و بخشهایی از خوزستان از تولیدکنندگان مهم این محصول به شمار میرود. شناخت انواع بادام زمینی، تفاوت ارقام ایرانی و خارجی، روشهای تشخیص کیفیت و نیز آشنایی با فرآیندهای صنعتی فرآوری برای فعالان این حوزه و حتی مصرفکنندگان عمده اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله از وب سایت سیفی به بررسی ویژگیها، کاربردها و تجهیزات تخصصی مرتبط با فرآوری بادام زمینی میپردازیم.
انواع بادام زمینی در ایران
بادام زمینی از نظر تیپ گیاهشناسی به چهار گروه اصلی رانر (Runner)، ویرجینیا (Virginia)، اسپنیش (Spanish) و والنسیا (Valencia) در جهان تقسیم میشود. در ایران ترکیبی از این تیپها کشت میشود که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند. در ادامه به معرفی انواع بادام زمینی در ایران پرداختهایم:
بادام زمینی آستانه اشرفیه (گیلان)
این نوع بادام زمینی از مشهورترین ارقام ایرانی است و از نظر عطر، طعم و میزان روغن جایگاه ممتازی دارد. از ویژگیهای بادام زمینی آستانه میتوان به دانه متوسط تا درشت، طعم شیرین و روغنی، درصد روغن بالا مناسب برای کرهگیری و پوست نازک و رنگ روشن اشاره کرد.
بسیاری از تولیدکنندگان این نوع بادام زمینی را به دلیل کیفیت بالا، بهترین نوع بادام زمینی ایرانی بهویژه برای مصرف آجیل و کره بادام زمینی طبیعی میدانند.
بادام زمینی پارسآباد مغان
بادام زمینی پارس آباد مغان بیشتر به تیپ رانر شباهت داشته و عملکرد بالایی در هکتار دارد. دانههای این رقم یکنواخت و تقریبا هماندازه هستند که در برابر آفات و بیماریها مقاومت بالایی از خود نشان میدهند. با این توضیحات این رقم بهترین نوع برای فرآوری صنعتی و بستهبندیهای لوکس است.
بادام زمینی وارداتی (هندی، چینی، آرژانتینی)
در بازار ایران بخشی از بادام زمینی از کشورهای هند، چین و گاه آرژانتین وارد میشود. بادام زمینیهای چینی بهدلیل تولید در باغهایی که با روشهای نوین اصلاح شدهاند، یکنواخت و دارای رنگ نسبتا مشابهی هستند. بهطور کلی تفاوت بادام زمینی ایرانی و خارجی عبارتند از:
- عطر و طعم:بادام زمینی ایرانی عطر قویتر، بادام زمینی خارجی عطر ملایمتری دارد.
- میزان روغن:بادام زمینی ایرانی روغنیتر از انواع چینی است.
- یکنواختی سایز:بادام زمینیهای ایرانی یکنواختی متوسطی دارند اما انواع چینی بسیار یکنواختتر هستند.
- قیمت:انواع بادام زمینی ایرانی قیمت بیشتری دارند و ارقام خارجی در خرید عمده اقتصادیتر هستند.
بهطور کلی بادام زمینی چینی به دلیل یکنواختی ظاهری در صنایع بستهبندی پرکاربرد است، اما بسیاری از مصرفکنندگان حرفهای طعم نوع ایرانی را ترجیح میدهند.
بهترین نوع بادام زمینی را باید با توجه به کاربرد و هدف فرآوری آن انتخاب کنید. برای نمونه برای بستهبندی و فروش، مغز بادام زمینیهای درشت و یکنواخت بهتر هستند و برای روغن و کرهگیری، این درصد چربی بادام زمانی است که اهمیت دارد. پس انتخاب هر رقم باید با توجه به کاربردی که دارد، انجام شود.
تشخیص بادام زمینی تازه از کهنه
بهعنوان مصرف کننده بادام زمینی بسیار سخت است که از روی ظاهر بادام زمینیهای بستهبندی شده کیفیت و تازگی آن را تشخیص دهید. اگر خریدار بادام زمینی هستید و قصد فرآوری آن را دارید یا میخواهید به طور عمده خریداری کرده و خرده فروشی کنید باید توانایی تشخیص کهنگی یا تازگی محصول را داشته باشید.
کیفیت بادام زمینی به طور مستقیم بر طعم، سلامت و ارزش اقتصادی آن اثر دارد. در بازار عمده هم، تشخیص کیفیت بادام زمینی اهمیت حیاتی دارد. بهطور کلی فعالان حرفهای برای تشخیص بادام زمینی استاندارد و تازه این شاخصها را بررسی میکنند:
- درصد شکستگی زیر 5٪
- رطوبت زیر 8٪
- عاری از آفلاتوکسین
- یکنواختی سایز بالای 90٪
- فاقد بوی نامطبوع
رسیدن به این استانداردها بدون تجهیزات صنعتی دقیق تقریبا غیرممکن است.
بررسی ظاهری
ظاهر بادام زمینی گویای عیب یا کیفیت آت است. رنگ مغز باید کرم روشن یا صورتی شفاف باشد. لکههای تیره یا کپکزدگی نشانه فساد بوده و چروکیدگی شدید نشاندهنده کهنگی است.
بو بادام زمینی
بادام زمینی تازه بوی مطبوع و روغنی دارد. بوی ترش، کپک یا ماندگی نشانه اکسید شدن چربیها است. در بستهبندیهای در بسته نمیتوانید روی این معیار حساب کنید، زیرا نمیتوان بو را از روی بستهبندی تشخیص داد، اما در خرید عمده بو بادام زمینی معیار دقیقی برای تشخیص کیفیت و تازگی است.
مزه بادام زمینی
طعم تلخ یا گس نشانه اکسیداسیون چربی و کهنگی است. بادام زمینی تازه مزه یکنواختی دارد هیچ طعم اضافهای ندارد.
تست شکستگی
بادام تازه بافت تردی دارد و بهراحتی نصف میشود. همچنین بافت لاستیکی نشانه رطوبت بالا یا کهنگی است.
آزمون روغن
اگر مقدار کمی از بادام را له کنید، بادام تازه روغن شفاف و خوشبویی پس میدهد. در حالی که بادام کهنه بوی تند و زننده اکسیداسیون شبیه به بوی رنگ یا روغن سوخته دارد.
درصد رطوبت
در صنایع حرفهای، رطوبت استاندارد بین 6 تا 8 درصد است. رطوبت بالا احتمال رشد آفلاتوکسین را افزایش میدهد.
کاربرد انواع بادام زمینی در صنایع غذایی
برخلاف تصور بادام زمینی تنها برای مصرف خوراکی بهعنوان آجیل نیست. کاربرد بادام زمینی در صنایع غذایی بسیار گسترده است و نوع انتخابی باید با هدف تولید هماهنگ باشد. در ادامه مصارف رایج بادام زمینی را ذکر کردهایم:
تولید کره بادام زمینی
بادام زمینی مخصوص کرهگیری، دانههایی با درصد روغن بالا، سایز یکنواخت و رطوبت پایین مناسبتر هستند. معمولا تیپ رانر و برخی ارقام آستانه اشرفیه برای بادام زمینی مخصوص کرهگیری انتخاب میشوند. کره بادام زمینی یک خوراکی خوشمزه و با درصد پروتئین بالا برای کودکان و ورزشکاران است.
تولید خلال و بادام شور
برای آجیل دانههای درشت ترجیح داده میشوند چرا که ظاهر جذابتری دارند. بیشترین مصرف بادام زمینی همین بادام بو داده و بهصورت بستهبندی است.
صنایع شیرینی و شکلات
در تولید اسنک، شکلات مغزدار و کارامل بادام زمینی، یکنواخت بودن سایز اهمیت بالایی دارد تا در خط تولید مشکل ایجاد نشود.
تولید روغن بادام زمینی
در صنایع روغنکشی رقمهایی با درصد روغن بالا تا 50 درصد ارزشمندتر هستند. البته مصرف روغن بادام زمینی در ایران چندان رایج نیست ولی بازهم در صنایع تولید میشود.
اهمیت دستگاههای فرآوری در کیفیت بادام زمینی
کیفیت نهایی محصول فقط به نوع بذر وابسته نیست. فرآوری صحیح نقش تعیینکنندهای دارد. استفاده از تجهیزات استاندارد میتواند ضایعات را کاهش دهد و ارزش افزوده ایجاد کند. در ادامه دستگاههای لازم در خط کامل فرآوری بادام زمینی را به شما معرفی میکنیم:
دستگاه سورتینگ بادام زمینی و افزایش کیفیت محصول
یکی از مهمترین مراحل در هر فرآوری بادام زمینی، جداسازی دانههای معیوب، شکسته یا کپکزده است. از طرفی برای بستهبندی لوکستر یا جداسازی بادام زمینیهای بزرگ از کوچک به سایزبندی نیاز دارید. بهطور کلی استفاده از دستگاه سورتینگ بادام زمینی باعث میشود دانهها بر اساس سایز دستهبندی شده و مغزهای تغییر رنگ داده حذف شوند. همچنین یکنواختی محصول افزایش یابد و احتمال وجود آفلاتوکسین کاهش پیدا کند. علاوهبر این در بخش صادرات، سورتینگ دقیق باعث یکنواختی محصول و بهدنبال آن افزایش فروش و رضایتبخشی مشتری میشود.
دستگاه سورتینگ گروه صنعتی سیفی در نوع غلطکی و در مدلهای ۴، ۸ و ۲۰ غلطک ساخته شدهاند. انتخاب هرکدام براساس نیاز مشتری انجام میشود. برای مثال سورتر ۴ غلطکی با ظرفیت بین ۲۰۰ کیلو، ۸ غلطکی ۴۰۰ و سورتر ۲۰ غلطکی حدودا ۱ تن بادام زمینی را در ساعت سورت و سایزبندی میکند. دقت سورتر غلطکی گروه سیفی ۰/۱ میلیمتر است که محصول را در ۶ سایز درجهبندی میکند. این دستگاه دارای اینورتر است که میتواند سرعت شروع و پایان را برای اپراتور قابل تنظیم کند. سورتر فوق تابلو برق پیشرفته دارد و کار کردن با آن بسیار راحت است.
دستگاه غلاف شکن و بادکش بادام زمینی
در مرحله اولیه فرآوری جدا کردن غلاف از مغز اهمیت زیادی دارد. دستگاه غلاف شکن بادام زمینی این کار را با حداقل آسیب به مغز انجام میدهد. این دستگاه تقریبا تنها نمونه ایرانی است که بادام زمینی را خشک غلاف شکنی میکند.
دستگاه غلاف شکن سیفی با درصد خطای بسیار پایین و درحدود ۳ تا ۵ دررصد لپه یکی از بهترین تجهیزات خط فرآوری بادام زمینی در بازار است.پس از غلافشکنی نوبت آن است که پوست سخت بادام زمینی از مغز آن جدا شود. برای همين به دستگاه جداکننده پوست از بادام زمینی نیاز است. این دستگاه میتواند پوستههای سبک را جدا و گرد و غبار را حذف کند. از طرفی کیفیت بهداشتی محصول را افزایش میدهد. دستگاه بادکش گروه سیفی دارای ۴ خروجی بوده که شامل مغز بادام زمینی، پوست شکسته، غلافهای نشکسته و گرد و خاک است.
در خطوط صنعتی پیشرفته، این دستگاهها بخشی از یک خط کامل فرآوری بادام زمینی محسوب میشوند.
نوار نقاله و بالابر خشکبار
دستگاه جداساز پوست از مغز گروه سیفی حدود ۲/۹۰ متر ارتفاع دارد. برای انتقال خروجی دستگاه غلاف شکن به این دستگاه یه بهطور کلی انتقال بین خروجی و مخزنهای تغذیه به نوار نقاله و بالابر نیاز است. استفاده از نوار نقاله و بالابر استاندارد در خطوط فرآوری باعث میشود تماس انسانی کاهش یابد، آلودگی میکروبی کمتر شود، سرعت تولید افزایش یابد و راندمان کلی خط بالا برود. این تجهیزات بهویژه در کارخانههای بزرگ و صادراتی ضروری هستند.
جمعبندی
بازار بادام زمینی ایران ترکیبی از ارقام بومی با کیفیت بالا و نمونههای وارداتی یکنواخت است. شناخت دقیق انواع بادام زمینی، تفاوتهای کیفی و کاربرد هر رقم به تولیدکنندگان و فعالان صنایع غذایی کمک میکند بهترین انتخاب را داشته باشند.
از سوی دیگر کیفیت نهایی محصول تنها به مزرعه وابسته نیست بلکه فرآوری صحیح، سورتینگ دقیق، جداسازی اصولی غلاف و پوست، و انتقال استاندارد در خط تولید، نقش تعیینکنندهای در ارزش اقتصادی محصول دارند.
در این مسیر استفاده از تجهیزات تخصصی مانند دستگاه سورتینگ بادام زمینی، دستگاه غلاف شکن بادام زمینی، دستگاه جداکننده پوست از بادام زمینی، خط کامل فراوری بادام زمینی و نوار نقاله و بالابر میتواند کیفیت محصول را به سطح صادراتی برساند. اگر هدف شما حضور حرفهای در بازار داخلی یا صادرات است، شناخت علمی ارقام و سرمایهگذاری در تجهیزات مناسب، دو رکن اساسی موفقیت در صنعت بادام زمینی خواهد بود.
