صدای گوش خراش تسمه و ریزش مواد از لبهها، نشانههایی از انحراف نوار نقاله هستند. این چالش نه تنها باعث استهلاک سریع قطعات و توقفهای هزینهبر میشود بلکه میتواند کل فرآیند تولید شما را مختل کند. در این مقاله از وب سایت سیفی به صورت تخصصی به بررسی علت انحراف نوار نقاله میپردازیم. با شناخت دقیق عوامل فنی و محیطی که باعث این انحراف میشوند، یاد میگیریم چگونه با روشهای مهندسی، از خرابیهای پی در پی جلوگیری کنید.
نوار نقاله چیست؟
نوار نقاله و بالابر در خطوط تولید و جابجایی مواد در صنایع مدرن به عنوان پل ارتباطی دستگاهها عمل میکنند. این سیستم مکانیکی از یک تسمه لاستیکی یا فلزی (به شکل حلقه)، دو پولی اصلی (درایو و تنشن)، مجموعهای از رولیکهای هرزگرد و یک سازه فلزی تشکیل شده است. نوار نقاله وظیفه انتقال پیوسته و خودکار مواد فلهای یا بستهبندی را بر عهده دارد. نوار نقالهها در معادن، کارخانههای سیمان، خطوط فرآوری خشکبار و صنایع غذایی در بهرهوری و کاهش هزینههای نیروی انسانی نقش مهمی دارند.
اما یکی از رایجترین و پرهزینهترین مشکلاتی که اپراتورها و تکنسینها با آن مواجه میشوند، انحراف نوار نقاله یا همان Belt Mistracking است. وقتی تسمه از مسیر مرکزی خود منحرف میشود، هم راندمان خط تولید افت میکند و هم ریزش مواد، پارگی تسمه، آسیب دیدن رولیکها و توقفهای ناگهانی را به دنبال دارد.
نشانههای انحراف نوار نقاله
پیش از آنکه به سراغ علتها برویم، ابتدا باید نشانههای هشداردهنده را بشناسیم. انحراف نوار نقاله معمولا با یکی از نشانههای زیر خود را نشان میدهد:
- صدای غیرعادی (سایش):وقتی تسمه به لبههای سازه یا رولیکهای کناری ساییده میشود، صدایی شبیه جیغ یا سایش فلز برروی لاستیک شنیده میشود.
- لرزش حین حرکت:انحراف باعث میشود تسمه برروی رولیکها به صورت ناپایدار حرکت کند و لرزشهای موزون یا تصادفی ایجاد شود.
- افزایش دمای اجزا (پولیها و رولیکها):اصطکاک اضافی ناشی از انحراف، دمای یاتاقانها و سطح پولیها را به طور محسوسی بالا میبرد.
- توقف ناگهانی و هرزگردی موتور:در موارد شدید انحراف آنقدر زیاد میشود که بار موتور از حد مجاز بالاتر میرود و سیستم ایمنی مدار را قطع میکند.
انحراف تسمه از محور اصلی (Mistracking Visible)
واضحترین نشانه این است که تسمه در طول مسیر از مرکز رولیکها و پولیها خارج شده و به یک سمت متمایل است.
نادیده گرفتن این نشانهها در کوتاه مدت باعث خرابی نوار نقاله و در بلند مدت سبب توقف کامل خط تولید و هزینههای سنگین تعمیرات میشود. بروز این اتفاق و انحراف مسیر حرکت در انواع نوار نقاله و بالابر گروه سیفی بسیار کم رخ میدهد. اما درصورت بروز نگران نباشید. گروه سیفی خدمات پس از فروش ارائه میدهد و نصابها در اولین فرصت در محل حاضر شده و ایرادات را رفع میکنند.
مهمترین دلایل انحراف نوار نقاله
در اینجا میخواهیم دلایل اصلی و احتمالی که باعث انحراف نوار نقاله میشوند را بررسی کنیم.
عوامل محیطی
عوامل محیطی مانند بادهای جانبی شدید است. در نوار نقالههای روباز برای نمونه در معادن یا اسکلهها، وزش باد با فشار جانبی میتواند تسمههای سبک یا نیمهبار را از مسیر منحرف کند. همچنین تابش مستقیم خورشید و تغییرات دما در طول روز باعث انبساط غیریکنواخت تسمه میشود. لبهای که بیشتر در معرض آفتاب است، بیشتر منبسط شده و تسمه به سمت مخالف خم میشود. همچنین سرمای شب جمعشدگی نامتقارن ایجاد میکند.
عوامل فنی (مکانیکی و تنظیماتی)
مشکل فنی نوار نقاله که باعث انحراف میشود عبارتند از:
- تنظیم نادرست رولیکها:اگر رولیکهای برگشتدهنده یا حملکننده نسبت به خط مرکزی نوار زاویه داشته باشند، تسمه را به یک سمت هل میدهند.
- ناترازی پولیها:اگر پولی محرک یا پولی انتهایی تراز نباشند یا زاویه آنها نسبت به محور طولی نوار به هم بخورد، انحراف در همان نقطه شروع میشود.
- سایش و خرابی قطعات:لاستیک پولیها پس از مدتی ساییده میشود و ضخامت ناهمواری پیدا میکند. رولیکهایی گیر کرده یا شکسته شدهاند هم اصطکاک نامتقارن ایجاد میکنند.
- گیر کردن مواد در لابهلای قطعات:تجمع مواد بهخصوص مواد چسبنده مانند خاک رس یا شکر روی سطح پولیها یا بین تسمه و رولیکها، ضخامت موضعی ایجاد کرده و تسمه را به سمت ناحیه تمیز منحرف میکند.
- اتصال نامناسب تسمه:اگر محل اتصال دو سر تسمه بهصورت اریب یا با کشش نابرابر انجام شده باشد در هر دور گردش، تسمه یک ضربه و انحراف لحظهای خواهد داشت.
عوامل مرتبط با بارگیری
گاهی بارگیری نامتعادل و غیراصولی باعث خرابی نوار نقاله میشود. اگر مواد در یک سمت تسمه بیشتر ریخته شوند برای مثال به دلیل کج بودن ورودی یا تغذیهکننده، نیروی جانبی نامتقارن به تسمه وارد شده و آن را از مسیر خارج میکند.
همچنین ریزش مواد با سرعت و ارتفاع بالا به یک نقطه از تسمه باعث تغییر شکل موضعی و انحراف ناگهانی میشود. چنانچه مرکز ثقل محموله خارج از محور مرکزی باشد، یک کوپل پیچشی به تسمه تحمیل میکند.
عوامل مرتبط با جنس و ساختار تسمه
تسمههای لاستیکی در انبار یا حین حمل به صورت رول نگهداری میشوند. اگر تسمه پیش از نصب بهدرستی جایگذاری نشود، حین کار تمایل به بازگشت به حالت رول دارد و مدام منحرف میشود. همچنین تسمهای که برای بارهای سنگین طراحی شده اما در خطی با بار سبک استفاده میشود، ممکن است انعطاف کافی برای خودتنظیمی نداشته باشد.
روشهای دقیق شناسایی علت انحراف
برای اینکه بدانیم دقیقا چه عاملی باعث مشکل فنی نوار نقاله شده باید بهجای حدس و گمان از یک روند درست برای تشخیص مشکل و علت ایحاد انحراف در نوار نقاله پیروی کنیم:
بازدید چشمی در حالت ایستاده و در حال کار
ابتدا تسمه را در حالت سکون از ابتدا تا انتها بررسی کنید. محل تماس تسمه با سازه یا رولیکها را علامتگذاری کنید. سپس نوار را روشن کرده و مسیر حرکت لبه تسمه را نسبت به خط مرکزی رولیکها در چند نقطه مشاهده کنید.
اندازهگیری تراز پولیها با شاقول و لیزر
با استفاده از یک شاقول و خط کش، عمودی بودن پولیها را بررسی کنید. بهترین روش استفاده از لیزر تراز است که زاویه انحراف را با دقت صدم میلیمتر نشان میدهد.
اندازهگیری برآمدگی تسمه در بخش برگشت
تسمه در بخش برگشت بین دو رولیک مجاور باید میزان مشخصی برآمدگی داشته باشد (معمولا ۱-۲٪ فاصله). این مقدار را با خط کش و در چند نقطه مقایسه کنید، وجود اختلاف نشانه کشش نابرابر است.
بررسی ضخامت لاستیک پولیها
با کولیس یا اولتراسونیک ضخامت پوشش لاستیکی پولی محرک و انتهایی را در دو طرف اندازه بگیرید. تفاوت ضخامت بیش از ۱ میلیمتر میتواند عامل انحراف باشد.
کمک گرفتن از تکنسینهای کاربلد
بهتر است بهجای دستکاری کردن نوار نقاله و ایجاد خرابیهای بیشتر از تکنسینهای کاربلد کمک بگیرید. گروه صنعتی سیفی با بهکارگیری افراد ماهر میتواند در عیبیابی و تعمیر دستگاه نوار نقاله به شما کمک کند.
روشهای پیشگیری و رفع انحراف نوار نقاله
اگر بتوانید قبل از اینکه مشکلی در جهت حرکت و مسیر نوار نقاله رخ دهد، اقدامات پیشگیرانه را انجام داده و رعایت کنید هم در هزینهها صرفهجویی کرده و هم از کاهش بهرهوری صنعت و خط تولید کامل فراوری خشکبار جلوگیری میکنید. اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:
- بازرسی و تعمیر منظم تجهیزات:یک برنامه بازرسی هفتگی شامل روغنکاری رولیکها، بررسی سایش پولیها و تمیزکاری سطوح از بروز ۹۰٪ انحرافات جلوگیری میکند. حتما یک چک لیست استاندارد برای این بازرسیها تهیه کنید.
- تنظیم و تراز کردن مرتب پولیها و رولیکها:هر سه ماه یکبار با توجه به شرایط کاری تراز تمام پولیها و رولیکها را با لیزر کنترل کنید. رولیکهای هرزگردی که دچار تابیدگی شدهاند را در اسرع وقت تعویض کنید.
- نصب سیستمهای تمیزکننده تسمه:برای جلوگیری از گیر کردن مواد روی پولیها از اسکرابرهای اولیه و ثانویه در نقطه تخلیه استفاده کنید.
- استفاده از سیستم ردیابی خودکار مسیر تسمه:سیستمهای مدرن ردیاب بهمحض تشخیص انحراف جزئی، زاویه رولیک را اصلاح میکنند و تسمه را به مرکز برمیگردانند.
کلام آخر
هر بار که تسمه از مسیر خارج میشود، قسمتی از زنجیره انتقال نیرو و مواد دچار مشکل شده که باید بهدرستی آن را تشخیص دهید. به طوری که نادیده گرفتن انحراف نوار نقاله در مراحل اولیه فقط هزینهها را به تعویق میاندازد نه اینکه از بین ببرد. تکنسینهای گروه صنعتی سیفی همواره آماده به کار هستند تا با حداقل هزینه و در کمترین زمان ممکن مشکلات نوار نقاله را عیبیابی و رفع کنند.
سوالات متداول
مهمترین علت انحراف نوار نقاله چیست؟
ناترازی رولیکهای حمل و برگشت نسبت به خط مرکزی تسمه شایعترین علت است. زیرا حدود ۶۰٪ موارد ریشه در این عامل دارد.
آیا باد میتواند باعث انحراف نوار شود؟
بله، در نوارهای روباز بهخصوص با تسمههای سبک و عرض کم، وزش باد جانبی میتواند انحراف محسوسی ایجاد کند.
چگونه بفهمم که تسمه کمانی شده است؟
اگر تسمه را روی سطح صاف پهن کنید و لبههای آن بهصورت هلالی از زمین فاصله داشته باشند، تسمه دچار کمان بوده و در این حالت بهترین راهحل تعویض تسمه است.
