وقتی صحبت از صادرات پسته میشود، ذهن اکثر صادرکنندگان به سمت اروپا و چین می‌رود. بازارهایی که اسم و رسم دارند، اما ورود به آن‌ها پیچیده و پرهزینه است. صادرات پسته به ترکمنستان یکی از فرصت‌های عالی برای صادرکنندگان ایرانی است. زیرا فاصله آن تا مرزهای ما به اندازه یک جاده کوتاه است. همچنین خریدارهای این کشور نیز پیش از آنکه دنبال برند و بستهبندی فانتزی باشد، پسته‌ای با کیفیت قابل قبول و قیمت ارزان می‌خواهند.
آیا ترکمنستان بازار مناسبی برای پسته ایران است؟
ترکمنستان تولیدکننده پسته در مقیاس تجاری نیست، اما مصرف خشکبار در فرهنگ غذایی آن‌ها ریشه دارد. از طرف دیگر، ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پسته جهان، در همسایگی این کشور قرار دارد. فاصله کم، هزینه حمل پایین و امکان ارتباط مستقیم تجاری، شرایطی را فراهم کرده که ترکمنستان را به یک شریک تجاری تبدیل می‌کند.
از طرفی استان گلستان بیش از ۱۷۰ کیلومتر مرز زمینی مشترک با ترکمنستان دارد. گذرگاه‌هایی مانند اینچهبرون در گلستان و سرخس در خراسان رضوی، راه‌آهن و جاده دارند. این زیرساخت‌ها باعث شده حمل پسته به ترکمنستان ساده و کم‌ریسک باشد.
همچنین ترکمنستان در دسته کشورهای قیمت‌محور قرار می‌گیرد. یعنی خریدار ترکمن معمولا به دنبال پسته‌ای با کیفیت قابل قبول و قیمت رقابتی است و فقط به دنبال خرید پسته لوکس اروپایی نیست. همین ویژگی باعث میشود صادرکنندگان، پسته‌های ایرانی باکیفیت و اقتصادی را راحت‌تر در ترکمنستان به‌فروش برسانند.
کدام نوع پسته برای بازار ترکمنستان مناسب تر است؟
در میان انواع پسته در ایران انتخاب نوع پسته در این بازار، به دو عامل سلیقه مصرف‌کننده و قدرت خرید او بستگی دارد. خریدار ترکمن معمولا به پسته خندان با اندازه متوسط تمایل بیشتری نشان می‌دهد. پسته فندقی به دلیل اندازه کوچک‌تر و قیمت مناسب‌تر، در صدر اقلام صادراتی به ترکمنستان قرار دارد. پسته اکبری و احمدآقایی خندان نیز بازار خاص خود را دارند، اما بیشتر در بخش‌های شهری و برای مصرف‌کنندگانی که توان پرداخت بالاتری دارند، عرضه میشود.
نکته مهم این است که ظاهر محصول در این بازار اهمیت زیادی دارد. پسته‌ای که خندان نباشد، لک یا رنگ‌پریدگی داشته باشد، حتی با مزه خوب نیز در فروشگاه‌های ترکمنستان جایگاه خوبی پیدا نمی‌کند. به همین دلیل، سورتینگ دقیق قبل از ارسال ضروری است.
برای صادرات پسته به ترکمنستان چه مدارکی لازم است؟
بدون آن، هیچ محصولی اجازه خروج رسمی ندارد. بعد از آن، گواهی استاندارد فیزیکی برای همه مقاصد صادراتی اجباری بوده و از آزمایشگاه‌های مستقر در گمرک‌ها قابل دریافت است. در مورد آفلاتوکسین، یک نکته را باید روشن کرد. اخذ این گواهی برای صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اروپا اجباری است، اما برای ترکمنستان اجباری نیست. البته ممکن است خریدار از صادرکننده درخواست این گواهی را داشته باشد.
مجوز قرنطینه نباتی از سازمان حفظ نباتات نیز بخشی از مدارک ضروری است. در ترکمنستان، محموله در مرز ورودی بازدید قرنطینه‌ای میشود و در صورت وجود آفت یا بیماری گیاهی اجازه ورود صادر نخواهد شد.
پسته را با چه روشی به ترکمنستان بفرستیم؟
ترکمنستان کشوری محصور در خشکی است. بنابراین امکان حمل دریایی مستقیم به این کشور وجود ندارد و انتخاب اصلی بین حمل زمینی و حمل ریلی است.
حمل زمینی رایجترین روش صادرات و واردات پسته به ترکمنستان است. کامیونهای یخچالی یا مسقف از مرزهای سرخس، لطفآباد، اینچهبرون و باجگیران عبور میکنند. مزیت این روش، سرعت و انعطاف‌پذیری بوده اما ممکن است محموله در مرز معطل شود. این معطلی نه‌تنها هزینه انبارداری را افزایش می‌دهد بلکه برای پسته که به رطوبت و دما حساس است، ریسک کیفیت ایجاد می‌کند.
حمل ریلی برای محمولههای حجیم اقتصادیتر است. خط آهن سرخس–تجن یکی از مسیرهای اصلی حمل کالا بین ایران و آسیای مرکزی بوده و در سال‌های اخیر ظرفیت آن افزایش یافته است.
هزینه صادرات پسته به ترکمنستان به چه چیزهایی بستگی دارد؟
هزینه نهایی صادرات یک فرمول ثابت ندارد و تحت تاثیر چند عامل تغییر می‌کند:
نوع وسیله حمل
کامیون یخچالی گران‌تر از کامیون مسقف است، اما برای پسته‌ای که باید کیفیت آن حفظ شود، انتخاب مطمئن‌تری است. حمل ریلی برای تناژ بالا به‌صرفه‌تر بوده اما زمان بیشتری می‌برد.
مرز خروجی
مرز سرخس به دلیل زیرساخت ریلی و جاده‌ای مناسب، معمولا نسبت به مرزهای دورتر هزینه کمتری دارد. هرچه مسافت از محل بارگیری تا مرز کوتاه‌تر باشد، کرایه حمل پایین‌تر می‌آید.
فصل سال
در فصل سرد (آذر تا اسفند)، جاده‌های ترکمنستان ممکن است به دلیل برف و یخبندان دشوار شوند و هزینه‌های حمل افزایش یابد.
بستهبندی و فرآوری
در صورت فرآوری پسته و بستهبندی حرفه‌ای‌تر، ارزش افزوده محصول بالاتر می‌رود، اما هزینه تولید نیز بیشتر میشود. با این حال، این هزینه در قیمت فروش نهایی جبران میشود.
هزینه‌های گمرکی و ترخیص
عوارض صادراتی، هزینه‌های آزمایشگاه، کارمزد گمرک و هزینه ترخیص در ترکمنستان بخش دیگری از هزینه‌ها را تشکیل می‌دهند.
چرا فرآوری پسته قبل از ارسال اهمیت دارد؟
اگر یک جمله بخواهیم بگوییم که خلاصه تجربه صادرکنندگان موفق باشد، این است، پسته‌ای که فرآوری نشده باشد، در ترکمنستان خریدار جدی پیدا نمی‌کند.
منطق این حرف چیست؟ خریدار ترکمن، مانند هر خریدار حرفه‌ای دیگر، محموله را بر اساس ظاهر، یکنواختی و سلامت محصول ارزیابی می‌کند. پسته‌ای که مخلوطی از خندان، سالم و لک‌دار و با اندازه‌های نامنظم باشد، حتی اگر قیمت پایینی داشته باشد، در بازار جایگاه خوبی پیدا نمی‌کند. فرآوری خشکبار این مشکلات را قبل از ارسال حل می‌کند. به‌طور کلی فرآوری درست چند مزیت اساسی دارد که عبارتند از:
● با فرآوری پسته دیگر ضایعات مغز خرد شده، پوست شکسته و پسته پوک در بار صادراتی وجود نخواهد داشت.
● پسته درجه‌بندی و فرآوری شده قیمت بالاتری دارد.
● پسته فرآوری شده با ظاهر یکدست و بدون ضایعات از مرز برگشت نمی‌خورد.
● پسته‌ای که رطوبت‌گیری و خشک نشده باشد، در مسیر حمل کپک می‌زند و آفلاتوکسین تولید می‌کند. خشک کردن اصولی در فرآوری، این ریسک را از بین می‌برد.
تجهیزات خط فرآوری پسته برای آماده سازی بار صادراتی
برای عرضه پسته‌ای که با استانداردهای بازار ترکمنستان هماهنگ باشد به خط فرآوری نیاز دارید. در ادامه تجهیزات اصلی این خط را معرفی می‌کنیم. این تجهیزات توسط گروه صنعتی سیفی تولید شده‌اند که از نظر راندمان، طول عمر، سرعت و دقت قابل رقابت با نمونه‌های خارجی هستند:
دستگاه سورتینگ پسته
با سایزبندی پسته ارزش افزوده در بار ایجاد میشود. دستگاه سورتینگ پسته غلطکی انواع پسته را در ۶ سایز تفکیک می‌کند. با این کار پسته‌های درشت گران‌تر و پسته‌های کوچک‌تر با قیمت اقتصادی به‌فروش می‌روند. سورتر سیفی در انواع ۴، ۸ و ۲۰ غلطکی با ظرفیت ۱۰۰، ۲۰۰ و ۴۰۰ کیلوگرم در ساعت عرضه میشود.
دستگاه پسته شکن
برای تولید مغز پسته به دستگاهی نیاز دارید که پوست سخت را بدون آسیب دیدن مغز بشکند. انواع دستگاه پسته شکن مدرن با تنظیم فاصله بین غلتک‌ها، دقت بالای ۹۵ درصد در مغز کردن پسته دارند و از شکستگی مغز جلوگیری میکنند.
دستگاه جداکننده پوست از مغز پسته
بعد از مرحله شکستن، مخلوطی از مغز پسته، پوست استخوانی، نیم‌شکست و ضایعات دارید. دستگاه جداکننده پوست از مغز پسته با ترکیب الک‌های ارتعاشی و جریان هوا، پوست استخوانی را از مغز سالم جدا می‌کند. این مرحله به‌ویژه برای صادرات مغز پسته به ترکمنستان ضروری است، زیرا خریداران مغز پسته انتظار محصولی تمیز و بدون پوست دارند.
نوار نقاله بالابر
نوار نقاله بالابر از جمله تجهیزاتی است که انتقال مواد را بین مراحل مختلف فرآوری آسان‌تر و سریع‌تر می‌کند. نوار نقاله‌ها طوری طراحی شده‌اند تا از ریزش بار و ضربه یا فشار به آن در طی جابه‌جایی جلوگیری شود.
بسته بندی پسته برای بازار ترکمنستان
بستهبندی، اولین چیزی است که خریدار ترکمن می‌بیند. متاسفانه یکی از مشکلات اصلی صادرکنندگان ایرانی، نبود بستهبندی با استانداردهای صادراتی است. برخی صادرکنندگان ناچار می‌شوند از برندها و بسته‌بندی‌های دیگران برای صادرات استفاده کنند. برای بازار ترکمنستان، بستهبندی باید چند ویژگی داشته باشد که عبارتند از:
مقاوم در برابر حمل زمینی
پسته ممکن است چند روز در کامیون یا واگن قطار باشد. بستهبندی باید ضربه‌‌گیر و مقاوم بوده و کارتن‌های وکیوم شده ۱۰ و ۱۲/۵ کیلوگرمی گزینه مناسبی هستند.
حفظ رطوبت و جلوگیری از نفوذ هوا
پسته به رطوبت و اکسیژن حساس است. بستهبندی وکیوم یا کیسه‌های داخلی چندلایه از نفوذ رطوبت جلوگیری میکنند.
قابلیت حمل و انبار
کیسه‌های کنفی یا پلاستیکی بافته شده با کیسه داخلی و همچنین کارتن‌های استاندارد، برای حمل و نقل بین‌المللی مناسب هستند.
برچسب‌گذاری دقیق
روی بستهبندی باید اطلاعات محصول شامل نوع پسته، وزن خالص، تاریخ تولید، شماره سری و کشور مبدا را درج کنید. برای بازار ترکمنستان، اضافه کردن برچسب به زبان روسی یا ترکمنی می‌تواند مزیت رقابتی ایجاد کند.
نکات مهم قبل از ارسال پسته به ترکمنستان
قبل از اینکه اولین محموله خود را به ترکمنستان صادر کنید، نکات زیر را جدی بگیرید:
● قوانین واردات ترکمنستان را بررسی کنید. قبل از هر محموله، از طریق اتاق بازرگانی مشترک ایران و ترکمنستان یا رایزنی بازرگانی سفارت ایران در عشق‌آباد، آخرین وضعیت تعرفه‌ها و محدودیت‌ها را استعلام کنید.
● با یک خریدار معتبر قرارداد ببندید. از بستن قرارداد شفاهی یا اعتماد به وعده‌های بدون سند خودداری کنید.
● بیمه حمل بار تهیه کنید. وجود بیمه‌نامه جامع باربری که کل مسیر از کارخانه تا انبار خریدار را پوشش دهد، ضروری است.
● زمان‌بندی را جدی بگیرید. زمستان‌های ترکمنستان سرد بوده و جاده‌های منتهی به مناطق شمالی ممکن است مسدود شوند. برنامه‌ریزی ارسال محموله در فصل گرم سال، ریسک تاخیر را کاهش می‌دهد.
● از آزمایش آفلاتوکسین غافل نشوید. حتی اگر برای ترکمنستان اجباری نیست، یک محموله آلوده می‌تواند باعث از دست دادن جایگاه و اعتبار شما شود.
در آخر بدانید که موفقیت در این بازار به انتخاب نوع پسته مناسب، فرآوری اصولی با تجهیزات به‌روز و آشنایی کامل با سلیقه و نیاز بازار مقصد بستگی دارد.
سوالات متداول صادرات پسته به ترکمنستان
صادرات پسته ایران به ترکمنستان چه مراحلی دارد؟
از دریافت کارت بازرگانی و ثبت شرکت شروع میشود. سپس شامل فرآیند فرآوری و بستهبندی است. گواهی استاندارد و مجوزهای جهاد کشاورزی و قرنطینه دریافت میشود. در ادامه خریدار پیدا میکنید و قرارداد میبندید. در نهایت اظهارنامه گمرکی ثبت کرده و محموله را از طریق مرز زمینی یا ریلی ارسال میکنید.
برای صادرات پسته به ترکمنستان چه مدارکی نیاز است؟
به مدارکی مانند کارت بازرگانی، گواهی استاندارد فیزیکی، مجوز وزارت جهاد کشاورزی، اظهارنامه گمرکی و گواهی قرنطینه نباتی نیاز دارید. گواهی آفلاتوکسین اجباری نیست اما توصیه می‌کنیم حتما این آزمایش را انجام دهید. در ترکمنستان نیز فاکتور تجاری، گواهی مبدا و گواهی بهداشت مورد نیاز است.
آیا ارسال زمینی پسته به ترکمنستان امکانپذیر است؟
بله، رایجترین روش است، کامیونهای مسقف یا یخچالی از مرزهای سرخس، لطفآباد، اینچهبرون و باجگیران عبور میکنند. حمل ریلی نیز امکانپذیر بوده و برای محمولههای حجیم اقتصادیتر است.
قبل از ارسال اولین محموله چه مواردی را باید بررسی کرد؟
مواردی مانند وضعیت مرز و ساعت کاری آن، اعتبار خریدار و نحوه پرداخت، تهیه بیمه‌نامه حمل بار، آماده بودن مدارک گمرکی و قرنطینه‌ای، و اطمینان از کیفیت و رطوبت پسته را بررسی کنید. همچنین مشورت با صادرکنندگان باتجربه در استان‌های مرزی می‌تواند از بروز اشتباهات پرهزینه جلوگیری کند.
